सिन्धुली/१० फागुन – म पेशाले शिक्षक हुँ, तर त्योभन्दा पहिला यो देशको एक सचेत र जिम्मेवार नागरिक पनि हुँ। यही परिचयले मलाई निर्वाचनको सन्दर्भमा केही मनका कुरा राख्न प्रेरित गरेको छ । हाम्रो लोकतान्त्रिक यात्रामा निर्वाचन केवल मत हाल्ने औपचारिक प्रक्रिया मात्र होइन; यो भविष्यको दिशा तय गर्ने महत्वपूर्ण क्षण हो । हामीले रोज्ने नेतृत्वले नीति, प्राथमिकता र राष्ट्रको चरित्र निर्धारण गर्छ । त्यसैले यो समय भावनामा बग्ने होइन, विवेकले निर्णय गर्ने हो ।
आजको नेपालले अनेकौँ विरोधाभास बोकेको छ । एकातिर युवाशक्ति, सम्भावना र ऊर्जा छ; अर्कोतिर बेरोजगारी, निराशा र पलायनको पीडा। धेरै युवाहरू आफ्नो परिवारसँग आफ्नै देशमा बसेर श्रम गर्न, सीप प्रयोग गर्न र सम्मानजनक जीवन बिताउन चाहन्छन् । तर न्यून पारिश्रमिक, सीमित अवसर र अस्थिर नीतिगत वातावरणका कारण उनीहरू विदेशीन बाध्य छन् । यो केवल आर्थिक बाध्यता होइन, सामाजिक र भावनात्मक क्षति पनि हो। घरका आँगन खाली हुनु, अभिभावक र सन्तानबिच दूरी बढ्नु र समुदायको संरचना कमजोर हुनु हाम्रो सामूहिक पीडाका अध्याय बनेका छन् ।
मेरो आफ्नै जीवनमा पनि यो कथा अपरिचित छैन । परिवारका सदस्यहरूले उर्वर उमेर विदेशमा बिताउनु परेको अनुभवले मलाई बुझाएको छ कि वैदेशिक रोजगारीको चमकभित्र कति तिता यथार्थहरू लुकेका हुन्छन् । बिदेसिनु कसैको पहिलो रोजाइ हुँदैन; त्यो अक्सर बाध्यताको निर्णय हुन्छ । जब स्वदेशमै पर्याप्त अवसर, सम्मानजनक आम्दानी र स्थायित्वको भरोसा हुँदैन, तब पासपोर्ट नै आशाको प्रतीक बन्न पुग्छ । यो अवस्था परिवर्तन हुनु जरुरी छ ।
युवापलायनसँगै अर्को गम्भीर चिन्ता शिक्षा क्षेत्रमा देखिन्छ । देशभरका विश्वविद्यालय र कलेजहरूमा विद्यार्थी सङ्ख्या घट्दै जानु केवल साङ्ख्यिक तथ्य होइन; यो विश्वासको संकटको संकेत हो । विद्यार्थीहरूले स्वदेशी शिक्षण संस्थालाई कम प्राथमिकता दिनुका कारणहरू गहिरा छन् । पाठ्यक्रम र बजारको मागबिच असन्तुलन, अनुसन्धान र नवप्रवर्तनमा कमजोर लगानी, तथा सिपमुखी शिक्षाको अभावले शैक्षिक प्रणालीलाई चुनौतीमा पारेको छ । शिक्षा केवल डिग्री प्राप्तिको माध्यम नभई जीवन र रोजगारीसँग जोडिने व्यावहारिक आधार हुनुपर्छ भन्ने अपेक्षा स्वाभाविक हो ।
शिक्षा प्रणालीमा देखिएको अर्को जटिलता राजनीतिक हस्तक्षेप र भागबन्डाको संस्कार हो । शैक्षिक संस्थाहरू ज्ञान, अनुसन्धान र चरित्र निर्माणका केन्द्र हुनुपर्ने ठाउँमा कहिलेकाहीँ दलगत प्रभाव, दबाब र शक्ति सन्तुलनको मैदान बनेका दृश्यहरूले चिन्ता बढाउँछन् । राजनीतिक दल निकटका विभिन्न सङ्घ संगठनहरूको गतिविधि र प्रभावले निर्णय प्रक्रियामा निष्पक्षता र मेरिटको भावना कमजोर बनाएको आरोप पटक–पटक उठ्ने गरेको छ । यस्तो वातावरणमा पेसागत स्वतन्त्रता, शैक्षिक अनुशासन र संस्थागत विश्वसनीयता प्रभावित हुनु अस्वाभाविक होइन ।
यो विषयलाई सन्तुलित दृष्टिले हेर्नु आवश्यक छ । लोकतन्त्रमा विचार अभिव्यक्ति, संगठन र सहभागिता नागरिक अधिकारका महत्वपूर्ण पक्ष हुन् । तर जब यस्ता अभ्यासहरूले शैक्षिक वातावरणमा अवरोध, अस्थिरता वा गुणस्तरमा असर पु¥याउँछन्, तब पुनर्विचार अपरिहार्य हुन्छ । शिक्षा क्षेत्रलाई दीर्घकालीन स्थायित्व, निष्पक्षता र उत्कृष्टताको आधारमा अघि बढाउन राजनीतिक प्रभाव र प्राज्ञिक स्वतन्त्रताबिच स्वस्थ सीमारेखा कोर्नु जरुरी छ ।
निर्वाचनको यही सन्दर्भमा मतदाताहरूको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ । हामीले मत हाल्दा केवल उम्मेदवारको अनुहार होइन, सोच, कार्यशैली र मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ । नेतृत्व कस्तो चाहिन्छ भन्ने प्रश्नमा हाम्रो उत्तर स्पष्ट हुनुपर्छ । हामीलाई यस्तो नेतृत्व चाहिन्छ, जसले सत्ता प्राप्तिलाई अन्तिम लक्ष्य नठानी सार्वजनिक सेवा र उत्तरदायित्वलाई प्राथमिकता देओस् । जसले युवालाई स्वदेशमै अवसर सिर्जना गर्ने नीतिमा केन्द्रित रहोस् । जसले शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र सुशासनलाई दीर्घकालीन दृष्टिकोणले हेर्न सकोस् ।
देशका हरेक क्षेत्रमा सुधारको आधार सुशासन र संस्थागत संस्कारको परिवर्तन हो । नियम, पारदर्शिता र मेरिटको सम्मान बिना कुनै पनि प्रणाली दिगो बन्न सक्दैन । शिक्षा क्षेत्र त झन् राष्ट्रको भविष्य निर्माण गर्ने मूलाधार हो। यदि शिक्षा प्रणाली कमजोर भयो भने, त्यसको प्रभाव अर्थतन्त्रदेखि प्रशासन, अनुसन्धानदेखि सामाजिक संरचनासम्म फैलिन्छ । त्यसैले शिक्षा सुधारलाई प्राथमिक राष्ट्रिय एजेन्डाका रूपमा लिनु आवश्यक छ ।
हामीले बारम्बार सुनेका आश्वासन र घोषणाहरूभन्दा अब परिणाममुखी प्रतिबद्धता खोज्ने बेला आएको छ । नीति केवल कागजमा सीमित नहोस्, व्यवहारमा देखियोस् भन्ने जनअपेक्षा बलियो बन्दै गएको छ । युवाले देशभित्रै अवसर देखुन्, विद्यार्थीले स्वदेशी विश्वविद्यालयमा भविष्य देखुन्, शिक्षक र प्राध्यापकले पेसागत गरिमा र स्वायत्तता अनुभूति गर्न सकून् भन्ने वातावरण निर्माण गर्नु नेतृत्वको मूल जिम्मेवारी हो ।
मतदाताका रूपमा हामीले पनि आफ्नो जिम्मेवारी बुझ्नुपर्छ । मतदान केवल अधिकार होइन, कर्तव्य पनि हो । हाम्रो एउटा मतले नीति, प्राथमिकता र शासनको दिशा बदल्न सक्छ। त्यसैले जात, क्षेत्र, सम्बन्ध वा क्षणिक प्रभावभन्दा माथि उठेर विवेकपूर्ण निर्णय गर्नु आवश्यक छ । भावनात्मक नाराभन्दा तथ्य, कार्यक्षमता र विश्वसनीयतालाई आधार बनाउनु बुद्धिमानी हुन्छ ।
निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, देश परिवर्तनको यात्रा एक दिनमा पूरा हुँदैन । तर सही दिशा र सही नेतृत्व चयनले त्यो यात्रालाई सार्थक बनाउन सक्छ। युवाको सपना, शिक्षा प्रणालीको विश्वसनीयता, र संस्थागत संस्कारको सुधार हाम्रो साझा लक्ष्य हुनुपर्छ । यही भावना र आशासहित, म एक शिक्षक र नागरिकका रूपमा सम्पूर्ण मतदातामा सचेत, जिम्मेवार र विवेकपूर्ण सहभागिताको अपिल गर्दछु ।
राजु योन्जन, शिक्षक
गौमती माध्यमिक विद्यालय, सिन्धुली



